Monthly Archives: September 2016

Ο Νεοφιλελευθερισμός είναι Φασισμός

της Manuela Cadelli, Προέδρου της Ένωσης Δικαστικών Λειτουργών του Βελγίου

https://pbs.twimg.com/profile_images/704720688989360128/5vQjwQKt.jpg

français english

 

Πέρασε η εποχή που έπρεπε να προσέχουμε πώς μιλάμε. Τώρα πρέπει να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, ώστε να γεννηθεί μια συντονισμένη δημοκρατική αντίδραση, ιδιαίτερα στο χώρο των δημόσιων υπηρεσιών.

Ο φιλελευθερισμός ήταν ένα πολιτικό και οικονομικό δόγμα που προήλθε από τον Διαφωτισμό και που απέβλεπε στο να περιορίσει το κράτος στο βαθμό που απαιτείτο, ώστε να γίνονται σεβαστές οι ελευθερίες και να επιτευχθεί η δημοκρατική χειραφέτηση. Ήταν η μήτρα της γέννησης και της προόδου των δυτικών δημοκρατιών.

Ο νεοφιλελευθερισμός είναι ο πλήρης οικονομισμός που σήμερα πλήττει μόνιμα κάθε τομέα της κοινωνίας μας. Είναι ένα είδος εξτρεμισμού.

Ο φασισμός ορίζεται ως η υποταγή όλων των στοιχείων του κράτους σε μια ολοκληρωτική και μηδενιστική ιδεολογία.

Υποστηρίζω ότι ο νεοφιλελευθερισμός είναι φασισμός, γιατί η οικονομία έχει καθυποτάξει όχι μόνο τις κυβερνήσεις δημοκρατικών χωρών, αλλά και κάθε έκφραση της σκέψης μας. Το κράτος βρίσκεται πλέον στην υπηρεσία του χρηματοοικονομικού συστήματος, το οποίο  αντιμετωπίζει το πρώτο σαν υποδεέστερο και το προστάζει ακόμα και να θέτει σε κίνδυνο το γενικό καλό.

Η λιτότητα που απαιτούν οι χρηματοοικονομικοί κύκλοι έχει καταστεί μια ανώτερη αξία  που έχει αντικαταστήσει την πολιτική. Η απαίτηση για εξοικονόμηση χρήματος αποκλείει την επιδίωξη οποιουδήποτε άλλου δημόσιου στόχου. Η αρχή της δημοσιονομικής ορθοδοξίας φθάνει στο σημείο να παρουσιάζεται ως συνταγματική επιταγή των κρατών. Η έννοια των δημόσιων υπηρεσιών χάνει κάθε νόημα.

Ο μηδενισμός που απορρέει από όλα αυτά οδηγεί στην απόρριψη του οικουμενισμού και των προφανέστερων ανθρωπιστικών αξιών : της αλληλεγγύης, της αδελφοσύνης, της ένταξης όλων και του σεβασμού της διαφορετικότητας. Δεν υπάρχει πλέον χώρος ούτε για την κλασική οικονομική θεωρία : η εργασία ήταν στο παρελθόν στοιχείο συνδεδεμένο με την ζήτηση και οι εργαζόμενοι για αυτόν τον λόγο ετύγχαναν σεβασμού · ο διεθνής χρηματοοικονομικός τομέας την μετέτρεψε σε μια απλή μεταβλητή που προσαρμόζεται στις συνθήκες.

Παραμόρφωση της πραγματικότητας

Κάθε ολοκληρωτισμός ξεκινά σαν διαστροφή της γλώσσας και, όπως στο μυθιστόρημα του Τζορτζ Όργουελ, ο νεοφιλελευθερισμός έχει τους νεολογισμούς του και τις επικοινωνιακές στρατηγικές του που επιτρέπουν τη στρέβλωση της πραγματικότητας. Έτσι, κάθε περικοπή στον προϋπολογισμό παρουσιάζεται σαν εκσυγχρονισμός του αντίστοιχου τομέα. Αν το ταμείο υγείας δεν δικαιολογεί πλέον κάποιες ιατρικές υπηρεσίες και οι φτωχοί δεν έχουν τη δυνατότητα να επισκεφθούν οδοντίατρο, είναι επειδή «εκσυγχρονίζεται» η κοινωνική ασφάλιση.

Στον δημόσιο λόγο επικρατεί αοριστολογία για να μην γίνεται αναφορά συνεπειών στο ανθρώπινο στοιχείο. Έτσι, η αναφορά στην υποδοχή μεταναστών είναι σημαντικό να μη δημιουργήσει ζήτηση για υποδοχή που δεν μπορεί να αντέξει η οικονομία μας. Επίσης κάποιοι άνθρωποι χαρακτηρίζονται με απαξιωτικές λέξεις, κάπως σαν «βάρος της κοινωνίας», επειδή η στήριξή τους είναι θέμα εθνικής αλληλεγγύης.

Λατρεία της αξιολόγησης

Ο κοινωνικός δαρβινισμός κυριαρχεί και επιβάλλει σε όλους και στον καθένα τις πιο αυστηρές απαιτήσεις επιδόσεων : το να είσαι ένας από τους αδύναμους ισοδυναμεί με αποτυχία. Οι βάσεις του πολιτισμού μας έχουν αντιστραφεί : κάθε ανθρωπιστικό αξίωμα αποκλείεται ή απαξιώνεται, γιατί ο νεοφιλελευθερισμός έχει το μονοπώλιο του ορθολογισμού και του ρεαλισμού. Η Μάργκαρετ Θάτσερ το δήλωσε το 1985: «Δεν υπάρχει εναλλακτική». Οτιδήποτε άλλο δεν είναι παρά ουτοπία, παραλογισμός και οπισθοδρόμηση. Τα πλεονεκτήματα του διαλόγου και της αντιπαράθεσης απαξιώθηκαν, αφού η ιστορία διέπεται από μια αναγκαιότητα.

Αυτή η υποκουλτούρα ενέχει μια δική της υπαρξιακή απειλή : η έλλειψη υψηλών επιδόσεων καταδικάζει σε εξαφάνιση και ταυτόχρονα όλοι κατηγορούνται για αναποτελεσματικότητα και όλοι πρέπει να δικαιολογούνται για τα πάντα. Δεν υπάρχει πλέον εμπιστοσύνη. Η βαθμολόγηση βασιλεύει και μαζί της η γραφειοκρατία, που επιβάλλει τον ορισμό και την μελέτη πλήθους στόχων και δεικτών, με τους οποίους όλοι θα πρέπει να συμμορφώνονται. Η δημιουργικότητα και η κριτική σκέψη χάνονται στον κυκεώνα των διοικητικών υποχρεώσεων. Και ο καθένας θα πρέπει να απολογείται ως ένοχος για σπατάλη και αδράνεια.

Η παραμέληση της δικαιοσύνης

Η νεοφιλελεύθερη ιδεολογία δημιουργεί δικούς της νόμους, που ανταγωνίζονται τους νόμους του κοινοβουλίου. Η νομοθετική εξουσία κινδυνεύει. Οι νόμοι και οι  διαδικασίες, δεδομένου ότι λειτουργούν σαν προστάτες των ελευθεριών κι εμποδίζουν τις καταχρήσεις, είναι πλέον εμπόδια.

Ομοίως, το δικαστικό σώμα, που υπάρχει πιθανότητα να εναντιωθεί στη θέληση των κυρίαρχων, πρέπει να αποδυναμωθεί. Η βελγική Δικαιοσύνη άλλωστε υποχρηματοδοτείται. Το 2015, σε μια ευρωπαϊκή κατάταξη με βάση τη χρηματοδότηση της δικαιοσύνης που περιλαμβάνει όλα τα κράτη που βρίσκονται μεταξύ του Ατλαντικού και των Ουραλίων, το Βέλγιο ήρθε τελευταίο. Σε δύο χρόνια, η κυβέρνηση κατάφερε να άρει την ανεξαρτησία που το Σύνταγμα χορηγούσε στην Δικαιοσύνη προς όφελος του πολίτη – για να παίζει το ρόλο του αντιπερισπασμού στην εξουσία. Το σχέδιο είναι σαφές : να μην υπάρχει πλέον Δικαιοσύνη στο Βέλγιο.

Μια κάστα ανώτερη από τη «μάζα»

Όμως η άρχουσα τάξη δεν παίρνει το ίδιο «φάρμακο» που χορηγεί στους απλούς πολίτες, αφού η συνταγογραφούμενη λιτότητα αρχίζει από τους άλλους. Ο οικονομολόγος Thomas Piketty περιέγραψε επακριβώς αυτή την κατάσταση στις μελέτες του για την ανισότητα και τον καπιταλισμό στον εικοστό πρώτο αιώνα. [Στα ελληνικά κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Πόλις τα βιβλία του «Το Κεφάλαιο τον 21ο αιώνα» και «Η οικονομία των ανισοτήτων»]

Παρά την κρίση του 2008 και τους ηθικολογικούς εξορκισμούς που ακολούθησαν, δεν έγινε τίποτα για να επιτηρηθούν οι χρηματοοικονομικοί κύκλοι και να υποταχθεί η λειτουργία τους στις επιταγές του κοινού καλού. Ποιος την πλήρωσε; Οι απλοί άνθρωποι : εσείς και εγώ.

Και ενώ το βελγικό κράτος συναίνεσε για μια δεκαετία φορολογικών ελαφρύνσεων 7 δισ. για τις πολυεθνικές, οι  κοινοί θνητοί είδαν επιβαρυμένη την πρόσβαση στη δικαιοσύνη (αυξημένα δικαστικά τέλη, φορολογία 21% στις δικηγορικές αμοιβές). Στο εξής τα θύματα της αδικίας πρέπει να είναι πλούσια, προκειμένου να αποζημιωθούν. Όλα αυτά σ΄ένα κράτος όπου ο αριθμός των ασκούντων δημόσιο λειτούργημα ξεπερνά κάθε παγκόσμιο στάνταρ. Σε αυτόν τον συγκεκριμένο τομέα δεν υπάρχει αξιολόγηση ούτε μελέτες εκτίμησης κόστους-κέρδους. Ένα παράδειγμα: τριάντα χρόνια μετά την ομοσπονδιοποίηση υπάρχουν ακόμα  περιφερειακά ιδρύματα χωρίς να μπορεί κανείς να πει σε τι χρησιμεύουν. Ο εξορθολογισμός και η ιδεολογία της αποτελεσματικής διαχείρησης σταμάτησαν απότομα όταν έφτασαν μπροστά στην πόρτα των πολιτικών.

Το ιδανικό της ασφάλειας

Η τρομοκρατία, αυτή η άλλη μορφή μηδενισμού που φανερώνει τις αδυναμίες μας και τη δειλία μας όσον αφορά στην επιβεβαίωση των αξιών μας, επιδεινώνει την κατάσταση παρέχοντας νομιμοποίηση στις παραβιάσεις των ελευθεριών και στην επίθεση εναντίον κάθε είδους αμφισβήτησης του συστήματος, αφήνοντας στην άκρη  τη δικαστική εξουσία, η οποία κρίνεται αναποτελεσματική, και μειώνοντας όλο και περισσότερο την κοινωνική προστασία των πιο φτωχών, που θυσιάζεται κι αυτή χάριν του «ιδανικού» της ασφάλειας.

Η σωτηρία μέσω της στράτευσης

Αυτή η κατάσταση αναμφισβήτητα απειλεί τα θεμέλια των δημοκρατιών μας · αλλά μας  καταδικάζει άραγε σε αποθάρρυνση και απόγνωση;

Σίγουρα όχι. Πριν από 500 χρόνια, την εποχή της μεγαλύτερης όξυνσης των προβλημάτων που προκάλεσε η για περισσότερο από τρεις αιώνες ξένη κατοχή στα ιταλικά κράτη και που κατέληξε στην κατάρρευση των περισσότερων απ΄αυτά, ο Νικολό Μακιαβέλι προέτρεπε τους ενάρετους ανθρώπους να καταπολεμήσουν το πεπρωμένο και μπρος τις αντιξοότητες των καιρών να προτιμήσουν τη δράση και την τόλμη αντί για τη σύνεση. Γιατί, όσο πιο τραγική είναι η κατάσταση, τόσο περισσότερο απαιτείται η δράση και η άρνηση της παραίτησης. («Ο ηγεμόνας», κεφάλαια XXV και XXVI).

Αυτή η προτροπή σαφώς επιβάλλεται στην εποχή μας, όπου τα πάντα φαίνεται να βρίσκονται σε κίνδυνο. Η αποφασιστικότητα των πολιτών που είναι πιστοί στον ριζοσπαστισμό των δημοκρατικών αξιών αποτελεί μια ανεκτίμητη πηγή, η οποία δεν έχει ακόμη αποκαλύψει –τουλάχιστον όχι στο Βέλγιο– τις δυνατότητές και τη δύναμή της να αλλάξει αυτό που παρουσιάζεται ως αναπότρεπτο. Χάρις στα κοινωνικά δίκτυα και την δυνατότητα να εκφράζονται οι απόψεις, ο καθένας μπορεί τώρα πια να στρατευτεί, ιδίως στις δημόσιες υπηρεσίες, τα πανεπιστήμια και τον φοιτητικό κόσμο, στο δικαστικό σώμα και τον Δικηγορικό Σύλλογο, στη δημόσια διοίκηση και  στις συλλογικότητες, για να φέρει στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης το γενικό καλό και την κοινωνική δικαιοσύνη.

Ο νεοφιλελευθερισμός είναι φασισμός. Πρέπει να παταχθεί και να επανέλθει ο πλήρης ανθρωπισμός.

Μετάφραση από τα γαλλικά : ΕΠΑΜ Εξωτερικού

Advertisements

Neoliberalism is a form of Fascism

Neoliberalism is a species of fascism

By Manuela Cadelli, President of the Magistrates’ Union of Belgium

https://pbs.twimg.com/profile_images/704720688989360128/5vQjwQKt.jpg

ελληνικα / français

 

The time for rhetorical reservations is over. Things have to be called by their name to make it possible for a co-ordinated democratic reaction to be initiated, above all in the public services.

Liberalism was a doctrine derived  from the philosophy of Enlightenment, at once political and economic, which aimed at imposing on the state the necessary distance for ensuring respect for liberties and the coming of democratic emancipation. It was the motor for the arrival, and the continuing progress, of Western democracies.

Neoliberalism is a form of economism in our day that strikes at every moment at every sector of our community. It is a form of extremism.

Fascism may be defined as the subordination of every part of the State to a totalitarian and nihilistic ideology.

I argue that neoliberalism is a species of fascism because the economy has  brought under subjection not only the government of democratic countries but also every aspect of our thought.

The state is now at the disposal of the economy and of finance, which treat it as a subordinate and lord over it to an exte

nt that puts the common good in jeopardy.

The austerity that is demanded by the financial milieu has become a supreme value, replacing politics. Saving money precludes pursuing any other public objective. It is reaching the point where claims are being made that the principle of budgetary orthodoxy should be included in state constitutions. A mockery is being made of the notion of public service.

The nihilism that results from this makes possible the dismissal of universalism and the most evident humanistic values: solidarity, fraternity, integration and respect for all and for differences.

There is no place any more even for classical economic theory: work was formerly an element in demand, and to that extent there was respect for workers; international finance has made of it a mere adjustment variable.

Every totalitarianism starts as distortion of language, as in the novel by George Orwell. Neoliberalism has its Newspeak and strategies of communication that enable it to deform reality.  In this spirit, every budgetary cut is represented as an instance of modernization of the sectors concerned. If some of the most deprived are no longer  reimbursed for medical expenses and so stop visiting the dentist, this is modernization of social security in action!

Read also:
La France intervienne au Moyen-Orient contribuant a la radicalization. Maintnenant, elle “analyse”!

Abstraction predominates in public discussion so as to occlude the implications for human beings.

Thus, in relation to migrants, it is imperative that the need for hosting them does not lead to public appeals that our finances could not accommodate. Is it In the same way that other individuals qualify for assistance out of considerations of national solidarity?

The cult of evaluation 

Social Darwinism predominates, assigning the most stringent performance requirements to everyone and everything: to be weak is to fail. The foundations of our culture are overturned: every humanist premise is disqualified or demonetized because neoliberalism has the monopoly of rationality and realism. Margaret Thatcher said it in 1985: “There is no alternative.” Everything else is utopianism, unreason and regression. The virtue of debate and conflicting perspectives are discredited because history is ruled by necessity.

This subculture harbours an existential threat of its own: shortcomings of performance condemn one to disappearance while at the same time everyone is charged with inefficiency and obliged to justify everything. Trust is broken. Evaluation reigns,  and with it the bureaucracy which imposes definition and research of a plethora of targets, and indicators with which one must comply. Creativity and the critical spirit are stifled by management. And everyone is beating his breast about the wastage and inertia of which he is guilty.

The neglect of justice   

The neoliberal ideology generates a normativity that competes with the laws of parliament. The democratic power of law is compromised. Given that they represent a concrete embodiment of liberty and emancipation, and given the potential to prevent abuse that they impose, laws and procedures have begun to look like obstacles.

Read also:
Brzezinski and the US national interest – a comment from Rome

The power of the judiciary, which has the ability to oppose the will of the ruling circles, must also be checkmated.  The Belgian judicial system is in any case underfunded. In 2015 it came last in a European ranking that included all states located between the Atlantic and the Urals. In two years the government has managed to take away the independence given to it under the Constitution so that it can play the counterbalancing role citizens expect of it. The aim of this undertaking is clearly that there should no longer be justice in Belgium.

 A caste above the Many

 But the dominant class doesn’t prescribe for itself the same medicine it wants to see ordinary citizens taking:  well-ordered austerity  begins with others. The economist Thomas Piketty has perfectly described this in his study of inequality and capitalism in the twenty-first century (French edition, Seuil, 2013).

In spite of the crisis of 2008 and the hand-wringing that followed, nothing was done to police the financial community and submit them to the requirements of the common good.  Who paid? Ordinary people, you and me.

And while the Belgian State consented to 7 billion-euro ten-year tax breaks for multinationals, ordinary litigants have seen surcharges imposed on access to justice (increased court fees, 21% taxation on legal fees). From now on, to obtain redress the victims of injustice are going to have to be rich.

All this in a state where the number of public representatives breaks all international records. In this particular area, no evaluation and no costs studies are reporting profit. One example:  thirty years after the introduction of the federal system, the provincial institutions survive. Nobody can say what purpose they serve. Streamlining and the managerial ideology have conveniently stopped at the gates of the political world.

The security ideal                                                                                                          

Terrorism, this other nihilism that exposes our weakness in affirming our values, is likely to aggravate the process by soon making it possible for all violations of our liberties, all violations of our rights, to circumvent the powerless qualified judges, further reducing social protection for the poor, who will be sacrificed to “the security ideal”.

Read also:
What Nicolas Sarkozy achieved in Libya

 Salvation in commitment

These developments certainly threaten the foundations of our democracy, but do they condemn us to discouragement and despair?

Certainly not. 500 years ago, at the height of the defeats that brought down most Italian states with the imposition of foreign occupation for more than three centuries, Niccolo Machiavelli urged virtuous men to defy fate and stand up against the adversity of the times, to prefer action and daring to caution. The more tragic the situation, the more it necessitates action and the refusal to “give up” (The Prince, Chapters XXV and XXVI).

This is a teaching that is clearly required today. The determination of citizens attached to the radical of democratic values is an invaluable resource which has not yet revealed, at least in Belgium, its driving potential and power to change what is presented as inevitable. Through social networking and the power of the written word, everyone can now become involved, particularly when it comes to public services, universities, the student world, the judiciary and the Bar, in bringing the common good and social justice into the heart of public debate and the administration of the state and the community.

Neoliberalism is a species of fascism. It must be fought and humanism fully restored.

Published in the Belgian daily Le Soir, 3.3.2016

translated from French by Wayne Hall

Le néolibéralisme est un fascisme, par Manuela Cadelli

Le néolibéralisme est un fascisme

Manuela Cadelli, présidente de l’Association Syndicale des Magistrats
Mis en ligne jeudi 3 mars 2016

https://pbs.twimg.com/profile_images/704720688989360128/5vQjwQKt.jpg

english / ελληνικα

 

La carte blanche de Manuela Cadelli, présidente de l’Association syndicale des magistrats.

Le temps des précautions oratoires est révolu ; il convient de nommer les choses pour permettre la préparation d’une réaction démocrate concertée, notamment au sein des services publics.

Le libéralisme était une doctrine déduite de la philosophie des Lumières, à la fois politique et économique, qui visait à imposer à l’Etat la distance nécessaire au respect des libertés et à l’avènement des émancipations démocratiques. Il a été le moteur de l’avènement et des progrès des démocraties occidentales.

Le néolibéralisme est cet économisme total qui frappe chaque sphère de nos sociétés et chaque instant de notre époque. C’est un extrémisme.

Le fascisme se définit comme l’assujettissement de toutes les composantes de l’État à une idéologie totalitaire et nihiliste.

Je prétends que le néolibéralisme est un fascisme car l’économie a proprement assujetti les gouvernements des pays démocratiques mais aussi chaque parcelle de notre réflexion. L’État est maintenant au service de l’économie et de la finance qui le traitent en subordonné et lui commandent jusqu’à la mise en péril du bien commun.

L’austérité voulue par les milieux financiers est devenue une valeur supérieure qui remplace la politique. Faire des économies évite la poursuite de tout autre objectif public. Le principe de l’orthodoxie budgétaire va jusqu’à prétendre s’inscrire dans la Constitution des Etats. La notion de service public est ridiculisée.

Le nihilisme qui s’en déduit a permis de congédier l’universalisme et les valeurs humanistes les plus évidentes : solidarité, fraternité, intégration et respect de tous et des différences. Même la théorie économique classique n’y trouve plus son compte : le travail était auparavant un élément de la demande, et les travailleurs étaient respectés dans cette mesure ; la finance internationale en a fait une simple variable d’ajustement.

Déformation du réel

Tout totalitarisme est d’abord un dévoiement du langage et comme dans le roman de Georges Orwell, le néolibéralisme a sa novlangue et ses éléments de communication qui permettent de déformer le réel. Ainsi, toute coupe budgétaire relève-t-elle actuellement de la modernisation des secteurs touchés. Les plus démunis ne se voient plus rembourser certains soins de santé et renoncent à consulter un dentiste ? C’est que la modernisation de la sécurité sociale est en marche.

L’abstraction domine dans le discours public pour en évincer les implications sur l’humain. Ainsi, s’agissant des migrants, est-il impérieux que leur accueil ne crée pas un appel d’air que nos finances ne pourraient assumer. De même, certaines personnes sont-elles qualifiées d’assistées parce qu’elles relèvent de la solidarité nationale.

Culte de l’évaluation

Le darwinisme social domine et assigne à tous et à chacun les plus strictes prescriptions de performance : faiblir c’est faillir. Nos fondements culturels sont renversés : tout postulat humaniste est disqualifié ou démonétisé car le néolibéralisme a le monopole de la rationalité et du réalisme. Margaret Thatcher l’a indiqué en 1985 : «  There is no alternative  ». Tout le reste n’est qu’utopie, déraison et régression. Les vertus du débat et de la conflictualité sont discréditées puisque l’histoire est régie par une nécessité.

Cette sous-culture recèle une menace existentielle qui lui est propre : l’absence de performance condamne à la disparition et dans le même temps, chacun est inculpé d’inefficacité et contraint de se justifier de tout. La confiance est rompue. L’évaluation règne en maître, et avec elle la bureaucratie qui impose la définition et la recherche de pléthore d’objectifs et d’indicateurs auxquels il convient de se conformer. La créativité et l’esprit critique sont étouffés par la gestion. Et chacun de battre sa coulpe sur les gaspillages et les inerties dont il est coupable.

La Justice négligée

L’idéologie néolibérale engendre une normativité qui concurrence les lois du parlement. La puissance démocratique du droit est donc compromise. Dans la concrétisation qu’ils représentent des libertés et des émancipations, et l’empêchement des abus qu’ils imposent, le droit et la procédure sont désormais des obstacles.

De même le pouvoir judiciaire susceptible de contrarier les dominants doit-il être maté. La justice belge est d’ailleurs sous-financée ; en 2015, elle était la dernière d’un classement européen qui inclut tous les états situés entre l’Atlantique et l’Oural. En deux ans, le gouvernement a réussi à lui ôter l’indépendance que la Constitution lui avait conférée dans l’intérêt du citoyen afin qu’elle joue ce rôle de contre-pouvoir qu’il attend d’elle. Le projet est manifestement celui-là : qu’il n’y ait plus de justice en Belgique.

Une caste au-dessus du lot

La classe dominante ne s’administre pourtant pas la même potion qu’elle prescrit aux citoyens ordinaires car austérité bien ordonnée commence par les autres. L’économiste Thomas Piketty l’a parfaitement décrit dans son étude des inégalités et du capitalisme au XXIe siècle (Seuil 2013).

Malgré la crise de 2008, et les incantations éthiques qui ont suivi, rien ne s’est passé pour policer les milieux financiers et les soumettre aux exigences du bien commun. Qui a payé ? Les gens ordinaires, vous et moi.

Et pendant que l’État belge consentait sur dix ans des cadeaux fiscaux de 7 milliards aux multinationales, le justiciable a vu l’accès à la justice surtaxé (augmentation des droits de greffe, taxation à 21 % des honoraires d’avocat). Désormais pour obtenir réparation, les victimes d’injustice doivent être riches.

Ceci dans un Etat où le nombre de mandataires publics défie tous les standards mondiaux. Dans ce secteur particulier, pas d’évaluation ni d’études de coût rapportée aux bénéfices. Un exemple : plus de trente ans après le fédéralisme, l’institution provinciale survit sans que personne ne puisse dire à quoi elle sert. La rationalisation et l’idéologie gestionnaire se sont fort opportunément arrêtées aux portes du monde politique.

Idéal sécuritaire

Le terrorisme, cet autre nihilisme qui révèle nos faiblesses et notre couardise dans l’affirmation de nos valeurs, est susceptible d’aggraver le processus en permettant bientôt de justifier toutes les atteintes aux libertés, à la contestation, de se passer des juges qualifiés inefficaces, et de diminuer encore la protection sociale des plus démunis, sacrifiée à cet « idéal » de sécurité.

Le salut dans l’engagement

Ce contexte menace sans aucun doute les fondements de nos démocraties mais pour autant condamne-t-il au désespoir et au découragement ?

Certainement pas. Voici 500 ans, au plus fort des défaites qui ont fait tomber la plupart des Etats italiens en leur imposant une occupation étrangère de plus de trois siècles, Nicolas Machiavel exhortait les hommes vertueux à tenir tête au destin et, face à l’adversité des temps, à préférer l’action et l’audace à la prudence. Car plus la situation est tragique, plus elle commande l’action et le refus de « s’abandonner » (Le prince, chapitres XXV et XXVI).

Cet enseignement s’impose à l’évidence à notre époque où tout semble compromis. La détermination des citoyens attachés à la radicalité des valeurs démocratiques constitue une ressource inestimable qui n’a pas encore révélé, à tout le moins en Belgique, son potentiel d’entraînement et sa puissance de modifier ce qui est présenté comme inéluctable. Grâce aux réseaux sociaux et à la prise de parole, chacun peut désormais s’engager, particulièrement au sein des services publics, dans les universités, avec le monde étudiant, dans la magistrature et au barreau, pour ramener le bien commun et la justice sociale au cœur du débat public et au sein de l’administration de l’État et des collectivités.

Le néolibéralisme est un fascisme. Il doit être combattu et un humanisme total doit être rétabli.

%d bloggers like this: